اقتصاد اخلاقی تهیدستان شهری

کیوان مهتدی

چند سال پیش یکی از مقامات گفت اگه به خانواده کشته‌شدگان دوتا گونی برنج می‌دادند راضی می‌شد. البته همان زمان خانواده آن معترض کشته‌شده پاسخ درخوری به آن نانماینده مردم داد. اما دیروز تصویر مردمی که کیسه‌های برنج را با گشاده‌دستی و تشویق همگانی به هوا می‌ریزند، نقطه‌ی پایانی گذاشت بر خودارباب‌پندارانِ دوگونی‌برنجی.

مردمی که کیسه‌های برنج را به هوا می‌ریزند، به تمام طرفین مدعی نشان می‌دهند که شما نمی‌توانید اعتراض مردم را به شورش برای شکم یا شورش علیه گرسنگیِ صرف تقلیل بدهید. مساله مردم نه غارت انبارها است، نه سیر کردن شکمها به هر قیمتی. آنها اقتصاد اخلاقی خود را دارند،  که مسأله‌ی آن گرانفروشی، احتکار، سوداگری، و سودجویی علیه منافع عمومی است.

مردمی که کیسه‌های برنج را به هوا می‌ریزند به تمام طرفین، و تمام نمایندگان خودخوانده نشان می‌دهند که اعتراض فقرای شهری را نمی‌توانید به ابزارهایی در کشمکش جناح‌های حاکم و یا حرکاتی ناشی از تحریک عوامل خارجی تقلیل دهید. چون این مردم، فرهنگ سیاسی و ذهنیت مختص به خود را دارند؛ درکی که به این اعتراض مشروعیت می بخشد و مبارزه علیه بی عدالتی را به یک وظیفه همگانی تبدیل می کند.

در واقع، شورش نان و انرژی بخش مهم و نادیده‌گرفته‌شده‌ای از تاریخ کشور ما و تاریخ اعتراضات جهانی بوده است. در اروپا قرن هفدهم و هجدهم تا پیش از صنعتی شدن، و در ایران دهه قبل از انقلاب مشروطه را دهه طلایی شورش‌های نان می‌دانند. در ایران همواره ویران کردن قواعد بازار و خشم تهیدستان شهری، نسبت مستقیمی با آمادگی توده‌ها برای مشارکت در انقلاب داشته است.

هیچوقت در این شورشها مسأله سیر کردن شکم به هر قیمتی نبوده، مردم به سیلوها و ذخایر حمله نمی‌کردند، بلکه به بنادری حمله می‌کردند که نان و غلات را برای سود بیشتر به خارج صادر می‌کردند، جالب آنکه محموله‌ها را از بنادر مصادره می‌کردند، و به میدان اصلی شهر می‌آوردند تا به "قیمت منصفانه" بین مردم بفروشند و به شکل عادلانه بازتوزیع کنند. تصویر دیروز، یادآور همان میدانها، و همان بهای منصفانه برای کرامت انسانی است که دو گونی برنج در برابر آن هیچ است. بهای منصفانه‌ای که نه نظم اجتماعی و اقتصادی پدرسالاری کهنه آن را درک می‌کند، و نه بنیادگرایی بازار آزاد که به همان میزان اقتصاد اخلاقی تهیدستان شهری را نادیده می‌گیرد.

دیروز مردم همان دو گونی برنجی را به هوا ریختند که تمام طرفین مدعی گمان می‌کردند می‌توان با آن کرامت انسانی مردم را زیر پا گذاشت.

برگرفته از:«تلگرام»